ҚОЛАЙЛЫ ПСИХОӘЛЕУМЕТТІК ЕҢБЕК ОРТАСЫ – СТРАТЕГИЯЛЫҚ ҚАЖЕТТІЛІК
Дүниежүзілік еңбекті қорғау күні қолайлы психоәлеуметтік ортаның тиімді әрі қауіпсіз жұмыстың іргетасы екенін еске салады. Жұмыс жүктемесі, рөлдердің айқындығы, қызметкерлердің дербестігі мен әділ басқару үдерістері ұйымның денсаулығы мен нәтижелілігіне тікелей әсер етеді. 2026 жылы бұл бағыт «Қолайлы психоәлеуметтік еңбек ортасы: қызметкерлердің өркендеуіне және ұйымның беріктігіне апарар жол» деген ортақ тақырыппен айқындалды.
Психоәлеуметтік орта – бұл қызметкердің психикалық және физикалық денсаулығына ықпал ететін ұйымдастырушылық, әлеуметтік және психологиялық факторлардың жиынтығы. Оның негізгі элементтеріне еңбекті ұйымдастыру (қарқындылық, кесте), әлеуметтік аспектілер (қолдау, буллингтің болмауы), шешім қабылдау дербестігі және психологиялық қауіпсіздік жатады.
Қолайсыз орта кәсіби күйіп кетуге, депрессияға және созылмалы ауруларға соқтырады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен Халықаралық еңбек ұйымының дерегінше, депрессия мен мазасыздық салдарынан жыл сайын әлемдік экономика 1 триллион АҚШ долларына жуық шығынға ұшырайды. Әсіресе, педагогтер стресс деңгейі ең жоғары мамандықтар қатарына жатқызылған.
Халықаралық зерттеулер (2020–2025 жж.) мұғалімдердің 90%-ы жоғары стресс жағдайында жұмыс істейтінін, ал кейбір аймақтарда күйіп кету көрсеткіші 74%-ға жететінін көрсетеді. Бұған негізгі себеп ретінде әкімшілік жүктеме, оқушылардың мінез-құлқы, ресурстардың тапшылығы және ата-аналармен болатын қақтығыстар аталады.
Қазақстандағы жағдай да ерекше назарды талап етеді. Отандық педагогтердің 28%-ы созылмалы стрессті бастан кешсе, 33%-ы жоғары жүйкелік кернеуде жүреді. Мұғалімдеріміздің апталық жұмыс жүктемесі орта есеппен 49 сағатты құрайды, бұл ЭЫДҰ елдерінің көрсеткішінен 10 сағатқа артық. Сонымен қатар, аптасына 55 сағаттан артық жұмыс істеу инсульт қаупін 35%-ға арттыратыны ғылыми дәлелденген.
Қорыта айтқанда, психоәлеуметтік еңбек ортасын жақсарту – жай ғана жайлылық емес, білім сапасын арттыруға бағытталған стратегиялық қадам. Қауіпсіз әрі қолдаушы орта қалыптасқан жерде еңбек өнімділігі мен қоғамның болашағы баянды болмақ.
Абдулкаримова Нұргүл,
«Қазақстандық оқу-ағарту, ғылым және жоғары білім қызметкерлерінің салалық кәсіптік одағының» Абай облыстық ұйымының бас маманы.
